Sjanghaipark: een eigenzinnig park aan de rand van Overvecht

Sjanghaipark in 2020, foto uit artikel Dreefnieuws juni 2020In Overvecht waren ze in 1969 nog volop aan het bouwen, hoge en lage flats afgewisseld met rijtjes eengezinswoningen, keurig in het gelid van rechte en haaks op elkaar staande dreven. Daartussendoor in een slingerend patroon het groen, want Overvecht moest een groene wijk worden. Achter de tekentafels werd hard gewerkt, hier een groepje bomen, daar wat struiken, en veel gras. Overal was over nagedacht ook over de kinderspeelplaatsen en hoe kinderen zouden moeten gaan spelen.

TEKST HANS VAN LUNTEREN

Maar al dat goed bedoelde van tevoren bedachte had ook een keerzijde. Alles in de wijk was op elkaar gaan lijken, er was nauwelijks enig verschil. Ook de spontaniteit in het kinderspel, het zelf willen bedenken en onderzoeken was onmogelijk geworden.

Bewonersbrief

Een aantal bewoners van de Sjanghaidreef zag hoe fijn kinderen speelden in dat nog braakliggende stuk grond voor de deur. Ze groeven kuilen, bouwden hutten, maakten cross-paadjes, en zagen met nieuwsgierige ogen allerlei wilde plantjes opkomen. Twee jonge moeders namen het initiatief en schreven een brief aan de gemeente of voor de strook grond voor hun deur niet een ‘speelser’ ontwerp gemaakt kon worden. Speelser dan zo’n standaardplantsoen dat je overal in de wijk zag verschijnen. Het zou een omgeving moeten worden met veel meer ruimte voor de spontaan opkomende natuur. Zij vonden dat de kinderen in staat moesten worden gesteld spelenderwijs de natuur te leren kennen. Een hoop takken was (en is) voor kinderen een grotere uitdaging om spel te ontwikkelen dan een strak ontworpen klimrek.

Het begin van het Sjanghaipark

Begin 1970 hoorde de kunstenaarswerkgroep Overvecht van het plan. Zij was in die periode ideeën aan het ontwikkelen over het inrichten van een woonomgeving met een meer ‘eigen’ identiteit. Men vond elkaar vrijwel meteen en dat werd het begin van een lange samenwerking. Er werden bewonersavonden georganiseerd waarin er vrijuit werd gesproken over allerlei wensen en ideeën voor de inrichting van deze strook grond langs de Karel Marxdreef (NRU). De wensen en ideeën werden opgetekend in een soort vlekkenplan. Hoe het er precies uit moest gaan zien, werd niet van tevoren uitgetekend maar zou tijdens de uitvoering in het werk worden bepaald. Nogal een revolutionaire manier van gebiedsontwikkeling, zeker voor die tijd. De toenmalige plantsoenendienst zag het plan dan ook helemaal niet zitten en wilde het op die manier niet gaan uitvoeren. De politiek had er echter wel oren naar en was wel ‘in’ voor een experiment en gaf de werkgroep de gelegenheid om samen met de bewoners hun plannen uit te gaan voeren. Het moest echter wel binnen het bedrag van de aanlegkosten van een regulier plantsoen, wat uiteindelijk ook is gelukt.

Het verloop van de aanleg

Het werd een proces van vallen en opstaan. Een grote groep bewoners hebben veel van hun vrije tijd ingezet. Er werden bomen en struiken geplant, muurtjes gemetseld en ‘speelaanleidingen’ ingericht met vooral veel boomstammen en boomstobben. Er werden veldjes gemaaid en het zwerfvuil met grote regelmaat zorgvuldig verwijderd. De kinderen speelden daar naar hartenlust tussendoor of hielpen mee met planten, metselen en het park schoonhouden. Door de manier waarop het park gebruikt werd, veranderde sommige plekken ook van functie. Zo werd ‘de stille heuvel’, die ingericht was voor de natuur en de vogeltjes, een fietscross- veldje en groeiden plekken dicht die ingericht waren voor kinderspel, omdat de kinderen toch ergens anders gingen spelen. Op deze organische manier kreeg het park langzaam zijn karakteristieke vorm.

Sjanghaipark 50 jaar

Sjanghaipark, fotograaf en collectie Het Utrechts Archief, CC BY 4.0In september 2020 bestaat het Sjanghaipark 50 jaar. Al die tijd heeft het zich kunnen ontwikkelen als een eigenzinnige omgeving met véél ruimte voor de natuur. Een omgeving die nog steeds aan verandering onderhevig is. In het begin speelden er heel veel kinderen, in de jaren 80 en 90 liep dat terug, de wijk vergrijsde. Kinderspeelplekken groeiden dicht en sommige wildpaadjes verdwenen. Een paar zijn er gebleven en gelukkig zien wij nu dat de kinderen van deze nieuwe generatie bewoners het park ook weer meer gaan zien als hun speeldomein. Zo waren er in het afgelopen jaar ineens twee autobanden in de bomen opgehangen die als schommels werden gebruikt en een touwladder zo vastgemaakt zodat er weer in de bomen geklommen kon worden. Ook zie je dat er weer hutten worden gebouwd van de takken die in het park worden gevonden.

Bewonerswerkdagen

Door de jaren heen heeft zich een vaste kerngroep van bewoners gevormd die zorgdraagt voor het park. Op jaarlijkse bewonerswerkdagen wordt besproken hoe het park eruitziet, waar er gesnoeid of gemaaid moet worden en of er hier en daar nieuwe aanplant gewenst is. Ook wordt dan heel intensief al het zwerfvuil uit het park verwijderd. Moet er een ingrijpende verandering komen zoals de aanleg van het fietsviaduct naar het Gagelbos (2016) of komen er nieuwe grenzen door de reconstructie van de NRU (2019), dan wordt de kerngroep weer op dezelfde intensieve manier betrokken bij het ontwerp zoals het park ooit is begonnen.

Met de gemeentelijke diensten en met name de groendienst is inmiddels een zeer goede en hechte relatie opgebouwd. Zij steunen het initiatief en geven alle medewerking zodat het zijn unieke karakter kan blijven behouden. Ook het wijkbureau zet zich, waar mogelijk, in voor dit voor Nederland unieke project dat inmiddels zijn sporen heeft verdiend en waarover in september het boek ‘Het Alledaagse in het Bijzonder’ zal verschijnen.

Uitgestelde feestelijkheden

Een jaar geleden heeft een groep bewoners het initiatief genomen om het 50-jarig bestaan van het Sjanghaipark niet ongemerkt voorbij te laten gaan. Er zijn plannen gemaakt voor een feestweek voor begin september dit jaar waaraan ook Utrecht Natuurlijk en het STUT-theater deel zullen nemen. Echter door de corona- beperkingen is er besloten om de viering ‘50jaar Sjanghaipark’ voorlopig uit te stellen tot het voorjaar 2021. We houden je op de hoogte.

Hans van Lunteren is beeldend kunstenaar en een van de initiatiefnemers die nog steeds samen met de bewonersgroep het Sjanghaipark verzorgt.

--

Dit artikel verscheen eerder in Dreefnieuws juni 2020 (p. 24/25)

 

Nieuwbouw

Er wordt nog steeds gebouwd in Overvecht. Koopwoningen en huurwoningen. Appartementencomplexen en eengezinswoningen. Ben je geïnteresseerd in een woning in Overvecht? Hierbij een greep uit de nieuwbouwprojecten in de wijk.

Woning huren?

Natuurlijk kun je ook een woning huren in Overvecht. Wil je weten wat het huidige aanbod is? Kijk dan bij:

 

Overvecht vernieuwt

Overvecht is volop in beweging en er wordt hard gewerkt aan de verbetering en vernieuwing van de oudere delen van de wijk. Gemeente, woningcorporaties en de wijkbewoners hebben hun handen ineengeslagen voor diverse renovatie- en vernieuwingsprojecten.

Spoorzone, Overvecht de Gagel, NPD-strook, Antoniuskwartier, groenzones en de renovatie van oudere flats: op al die plekken wordt gewerkt aan een modern en fijn Overvecht.

Kaart Overvecht

Back to top